1) w art. 27 ust. 6 otrzymuje brzmienie:
 

"6.    Postępowania sprawdzającego nie przeprowadza się wobec osób zajmujących stanowiska: Prezesa Rady Ministrów, członka Rady Ministrów, Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, Prezesa Narodowego Banku Polskiego, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, członków Rady Polityki Pieniężnej, członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz Szefów Kancelarii: Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Sejmu, Senatu i Prezesa Rady Ministrów.";

 

2) w załączniku 2c do ustawy pkt 11 otrzymuje brzmienie:
 

"11.  Czy w latach 1944-1990 był(a) Pan(i) pracownikiem lub współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa w rozumieniu ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. Nr 218, poz. 1592 i Nr 249, poz. 1832 oraz z 2007 r. Nr 25, poz. 162) ?             
                                     

  

 

 

Postępowania sprawdzające mogą przeprowadzać tylko podmioty wymienione w ustawie. Są to służby ochrony państwa, czyli Służba Kontrwywiadu Wojskowego i Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, oraz pełnomocnicy ds. ochrony informacji niejawnych. Ponadto kilku instytucjom ustawa zezwala na przeprowadzanie we własnym zakresie postępowań sprawdzających wobec osób w nich zatrudnionych (pełniących służbę) oraz ubiegających się o przyjęcie do pracy (służby). Są to: Agencja Wywiadu, Służba Wywiadu Wojskowego, Centralne Biuro Antykorupcyjne, Policja, Żandarmeria Wojskowa, Straż Graniczna oraz Służba Więzienna.

Podstawą wszczęcia przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego postępowania sprawdzającego wobec osoby ubiegającej się o stanowisko lub zlecenie prac związanych z dostępem do informacji niejawnych jest pisemny wniosek osoby upoważnionej do obsady stanowiska związanego z dostępem do informacji niejawnych. Wniosek powinien być skierowany do ABW (00-993 Warszawa, ul. Rakowiecka 2A) - w przypadku osób faktycznie mieszkających w granicach administracyjnych Warszawy lub właściwej - według kryterium miejsca zamieszkania - Delegatury ABW

Do wniosku musi być dołączona wypełniona przez osobę sprawdzaną ankieta bezpieczeństwa osobowego. Podpisując ankietę, osoba sprawdzana wyraża zgodę na prowadzenie wobec niej czynności przewidzianych w ustawie. W trakcie postępowania w każdej chwili można pisemnie wycofać zgodę na jego kontynuowanie lub odmówić poddania się czynnościom procedury (np. badaniu lekarskiemu w związku z podejrzeniem zaburzeń psychicznych). Jest to jednak jednoznaczne z rezygnacją z kandydowania na stanowisko lub ubiegania się o pracę związane z dostępem do informacji niejawnych.

Służby ochrony państwa prowadzą postępowania sprawdzające wobec osób ubiegających się o zatrudnienie na stanowisku lub zamierzających starać się o zlecenie prac, z którymi może łączyć się dostęp do informacji niejawnych stanowiących tajemnicę państwową oraz - w przypadku tajemnicy służbowej - wobec kandydatów na stanowisko pełnomocnika ds. ochrony informacji niejawnych oraz zastępcy pełnomocnika. Podział kompetencji pomiędzy służbami wynika z ogólnego podziału na sferę wojskową i cywilną.

Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Służba Kontrwywiadu Wojskowego przeprowadzają także postępowania sprawdzające przed wydaniem poświadczeń bezpieczeństwa upoważniających do dostępu do informacji niejawnych organizacji międzynarodowych, przede wszystkim NATO i Unii Europejskiej.

Zarówno zakres zbieranych przez ABW informacji, jak i realizowanych w trakcie prowadzonych postępowań sprawdzających czynności, zależy od klauzuli informacji, do których osoba sprawdzana ma uzyskać dostęp. Ustawa przewiduje trzy rodzaje postępowań sprawdzających:

zwykłe - przy stanowiskach i pracach związanych z dostępem do informacji niejawnych stanowiących tajemnicę służbową Ustawa określa odrębne wzory ankiet bezpieczeństwa osobowego, które jest zobowiązana wypełnić osoba sprawdzana ubiegająca się o dostęp do informacji o klauzuli "zastrzeżone" (wzór ankiety - wskazówki dotyczące jej wypełniania) i "poufne" (wzór ankiety - wskazówki dotyczące jej wypełniania). W toku zwykłego postępowania sprawdzającego podmiot prowadzący postępowanie weryfikuje podane przez osobę sprawdzaną w ankiecie informacje, sprawdzając ich prawdziwość w ewidencjach, rejestrach i kartotekach. Jeżeli jest to konieczne na podstawie uzyskanych informacji przeprowadza też z osobą sprawdzaną rozmowę.

poszerzone - przy stanowiskach i pracach związanych z dostępem do informacji niejawnych oznaczonych klauzulą "tajne". Osoba sprawdzana jest zobowiązana do wypełnienia ankiety bezpieczeństwa osobowego (wzór ankiety - wskazówki dotyczące jej wypełniania) w znacznie szerszym zakresie niż w przypadku dostępu do informacji stanowiących tajemnicę służbową. W ramach poszerzonego postępowania, podmiot realizujący postępowanie może, poza czynnościami wymienionymi przy postępowaniu zwykłym przeprowadzać inne sprawdzenia - o ile jest to konieczne na podstawie uzyskanych informacji. Są to: wywiad w miejscu zamieszkania osoby sprawdzanej, rozmowy z jej przełożonymi, a także - w uzasadnionych przypadkach - sprawdzenie stanu i obrotów na rachunku bankowym osoby sprawdzanej oraz jej ewentualnego zadłużenia.

specjalne - przy stanowiskach i pracach związanych z dostępem do informacji niejawnych oznaczonych klauzulą "ściśle tajne". Osoba sprawdzana jest zobowiązana do wypełnienia ankiety bezpieczeństwa osobowego (wzór ankiety - wskazówki dotyczące jej wypełniania) w najszerszym zakresie. W ramach specjalnego postępowania sprawdzającego podmiot prowadzący postępowanie prowadzi - poza czynnościami wymienionymi w postępowaniu zwykłym i poszerzonym - obligatoryjnie: rozmowę z osobą sprawdzaną oraz rozmowy z 3 wskazanymi przez nią osobami - w celu potwierdzenia tożsamości osoby ubiegającej się o wydanie poświadczenia bezpieczeństwa oraz uzyskania na jej temat innych informacji, potrzebnych do ustalenia, czy daje ona rękojmię zachowania tajemnicy.

O kolejności i zakresie przeprowadzanych w trakcie postępowania sprawdzającego czynności decyduje - w granicach określonych przepisami ustawy o ochronie informacji niejawnych - Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Wszystkie czynności realizowane w toku procedury są starannie i rzetelnie dokumentowane. Ze zgromadzonej dokumentacji ABW tworzy akta postępowania sprawdzającego, przechowywane po zakończeniu postępowania jako wyodrębniona część w archiwach Agencji. Ponadto ABW prowadzi ewidencję osób, które uzyskały poświadczenie bezpieczeństwa lub którym odmówiono wydania takiego poświadczenia oraz osób zatrudnionych na stanowiskach związanych z dostępem do informacji oznaczonych klauzulą "poufne" lub stanowiących tajemnicę państwową. Ustawa określa zakres informacji zawartych w aktach i ewidencjach oraz zasady ich udostępniania (zobacz więcej).

 

 

Nowelizacja ustawy, uwzględniając kilkuletnie doświadczenia obowiązywania przepisów o ochronie informacji niejawnych, wprowadziła możliwość zawieszenia lub umorzenia postępowania sprawdzającego w przypadku wystąpienia okoliczności utrudniających lub uniemożliwiających jego kontynuowanie. Zgodnie z nowymi przepisami, postępowanie sprawdzające można zawiesić w przypadku:

Po ustaniu przyczyn zawieszenia (wyzdrowienie, powrót z zagranicy lub prawomocne zakończenie postępowania karnego) postępowanie sprawdzające podejmuje się ponownie.

Postępowanie sprawdzające umarza się natomiast w przypadku:

Zakończenie postępowania sprawdzającego z wynikiem pozytywnym, czyli uznanie, iż w świetle dokonanych ustaleń nie istnieją wątpliwości, czy osoba sprawdzana daje rękojmię zachowania tajemnicy, jest potwierdzane wydaniem poświadczenia bezpieczeństwa osobowego. Upoważnia ono osobę, której zostało wydane, do dostępu do informacji niejawnych oznaczonych klauzulą w nim określoną, a także informacji oznaczonych klauzulami niższymi, w zakresie niezbędnym do wykonywania przez nią pracy lub pełnienia przez nią służby na zajmowanym stanowisku albo innej pracy zleconej. Wydanie poświadczenia bezpieczeństwa np. do klauzuli "tajne" nie oznacza zatem, iż osoba, która je otrzymała, ma prawo dostępu do wszelkich informacji niejawnych stanowiących tajemnicę państwową, oznaczonych klauzulą "tajne", ale tylko do tych, które będą konieczne do wykonania przez nią pracy.

Poświadczenie bezpieczeństwa upoważniające do dostępu do informacji niejawnych o klauzuli "ściśle tajne" upoważnia równocześnie do dostępu do informacji o klauzuli "tajne" przez lat 7 i informacji o klauzuli "poufne" albo "zastrzeżone" przez lat 10. Poświadczenie bezpieczeństwa upoważniające do dostępu do informacji niejawnych o klauzuli "tajne" upoważnia równocześnie do dostępu do informacji o klauzuli "poufne" albo "zastrzeżone" przez lat 10.

W przypadku stwierdzenia - na podstawie ustawowych przesłanek - że osoba sprawdzana nie daje rękojmi zachowania tajemnicy, postępowanie kończy się decyzją o odmowie wydania poświadczenia bezpieczeństwa. Podstawą takiej decyzji mogą być:

Podstawą decyzji o odmowie wydania poświadczenia bezpieczeństwa mogą być też nie dające się usunąć lub wyjaśnione na niekorzyść osoby sprawdzanej wątpliwości dotyczące:

W toku postępowań poszerzonego i specjalnego dodatkowo ustala się, czy występują wątpliwości związane z:

Decyzja o odmowie wydania poświadczenia bezpieczeństwa i decyzja o jego cofnięciu powinny zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Można odstąpić od uzasadnienia faktycznego lub je ograniczyć w zakresie, w jakim udostępnienie informacji osobie sprawdzanej mogłoby spowodować istotne zagrożenie dla podstawowych interesów Rzeczpospolitej Polskiej, dotyczących porządku publicznego, obronności, bezpieczeństwa, stosunków międzynarodowych lub gospodarczych państwa.
Osobie, której wydano decyzję o odmowie wydania poświadczenia bezpieczeństwa, przysługuje prawo do odwołania (zobacz więcej) do instytucji właściwej ze względu na organ prowadzący postępowanie sprawdzające, a w przypadku negatywnej decyzji organu odwoławczego - prawo do złożenia skargi do sądu administracyjnego (zobacz więcej).

 

 

Kolejne postępowanie sprawdzające wobec osoby, której wydano poświadczenie bezpieczeństwa, wszczyna się na co najmniej 6 miesięcy przed terminem wygaśnięcia ważności poświadczenia bezpieczeństwa- osoba sprawdzana powinna wypełnić ankietę pomiędzy 7 a 6 miesiącem przed upływem terminu ważności poświadczenia. Wtedy też kierownik jednostki organizacyjnej powinien skierować do ABW wniosek o przeprowadzenie kolejnego postępowania sprawdzającego.

Postępowanie specjalne powtarza się co 5 lat, postępowanie poszerzone - co 7 lat, a postępowanie zwykłe - co 10 lat.

Okresy te nie mają zastosowania w przypadku konieczności dopuszczenia osoby sprawdzanej do informacji klasyfikowanych oznaczonych klauzulą wyższą niż ta, do której ma ona aktualnie dostęp. Jeżeli np. osoba posiada poświadczenie upoważniające do dostępu do informacji niejawnych oznaczonych klauzulą "tajne", a zakres jej prac wymaga dostępu do informacji o klauzuli "ściśle tajne" powinna ona niezwłocznie wypełnić ankietę bezpieczeństwa osobowego i podać się specjalnemu postępowaniu sprawdzającemu. W przypadku osób posiadających poświadczenia upoważniające do dostępu do informacji niejawnych oznaczonych klauzulami "poufne" i "zastrzeżone", wymóg dostępu do informacji o wyższych klauzulach ("tajne" lub "ściśle tajne") wiąże się ze zmianą adresata wniosku - organu realizującego postępowanie: będzie je przeprowadzać ABW, a nie pełnomocnik ds. ochrony informacji niejawnych.

Przeprowadzenie kolejnego postępowania z pominięciem okresów, o których mowa wyżej, jest też konieczne w przypadku ubiegania się osoby posiadającej poświadczenie bezpieczeństwa upoważniające do dostępu do informacji niejawnych RP, o dostęp do informacji klasyfikowanych organizacji międzynarodowych (NATO, UE) o klauzuli "poufne" ("confidential") lub wyższej. Osoby ubiegające się o wydanie poświadczeń upoważniających do dostępu do informacji niejawnych NATO i UE są zobowiązane do poddania się postępowaniu sprawdzającemu, jeżeli:

Kontrolne postępowanie sprawdzające ABW wszczyna w przypadku ujawnienia nowych faktów wskazujących, że osoba posiadająca poświadczenie bezpieczeństwa nie daje rękojmi zachowania tajemnicy. Postępowanie to wszczyna się z pominięciem terminów ustawowych, bez obowiązku wypełniania przez osobę sprawdzaną ankiety bezpieczeństwa osobowego. Nie jest też konieczny wniosek kierownika jednostki organizacyjnej lub innej osoby upoważnionej do obsady stanowiska. ABW informuje kierownika jednostki organizacyjnej (osobę odpowiedzialną za obsadę stanowiska) o wszczęciu nowego postępowania - wraz z wnioskiem o ograniczenie lub wyłączenie dostępu do informacji niejawnych osobie sprawdzanej. Kontrolne postępowanie sprawdzające kończy się poinformowaniem o braku zastrzeżeń z jednoczesnym potwierdzeniem zdolności osoby sprawdzanej do zachowania tajemnicy lub - w przypadku uznania, że osoba sprawdzana nie daje rękojmi zachowania tajemnicy wydaniem decyzji o cofnięciu jej poświadczenia bezpieczeństwa.

Osobie, której wydano decyzję o cofnięciu poświadczenia bezpieczeństwa, przysługuje prawo do odwołania (zobacz więcej) do instytucji właściwej ze względu na organ prowadzący postępowanie sprawdzające, a w przypadku negatywnej decyzji organu odwoławczego - prawo do złożenia skargi do sądu administracyjnego (zobacz więcej).

ul. Rakowiecka 2A
00-993 Warszawa
email: poczta@abw.gov.pl
redakcja: webmaster@abw.gov.pl
tel. (0-22) 585-79-10
więcej kontaktów